زعفران را میتوان به انواع مختلف و به دو صورت فیزیکی و محتوایی دستهبندی کرد. در دستهبندی فیزیکی، بر اساس فرم و شکل دسته بندی میشود اما نوع محتوایی، معطوف به کیفیت ان است.
در کشورهای مختلف معیار دستهبندی زعفرون متفاوت است. در اسپانیا انرا با معیار منطقه کشت و در رده دوم با توجه به طول و یا ضخامت کلاله و خامه درجهبندی میکنند
. در هندوستان انرا بر اساس خالص بودن و کیفیت کلاله و یا همراه بودن کلاله و خامه و در انگلستان براساس خصوصیاتی همچون رنگ، عطر و طعم دسته بندی میکنند.

در عین حال استاندارد ISO۳۶۳۲ معتبرترین طبقه بندی که مورد قبول همه کشورهای تولیدکننده و مصرفکننده زعفران قرار گرفته است را معرفی کرده که در ادامه به آن پرداخته میشود:
هر رشته از دو بخش تشکیل شده که در تشخیص انواع زعفرون بسیار مهم است؛
بخش اول کلاله (قسمت قرمز رنگ )
بخش دوم خامه ( قسمت سفید رنگ )

زعفران دسته یا دخترپیچ (Bunch Saffron)
دسته (دخترپیچ) رشتهای کامل است که قسمت قرمز و زرد رنگ را با هم دارد. به صورتی که بخش زرد حدود ۳۰ و بخش قرمز حدود ۷۰ درصد آن را تشکیل میدهد.
در این نوع دستهبندی، زعفرون دست نخورده است و کلالههای سه شاخه زعفرون از بخش سفیدی زعفرون (یا همان خامه ) جدا نشدهاند. چینش این مدل به صورت یک سویه و دو سویه انجام میگیرد
. در چینش یک سویه خامهها بر روی هم و کلالهها نیز بر روی هم قرار میگیرند اما در چینش دوسویه کلالهها در دو سمت و خامهها در میان قرار میگیرند.
زعفران پوشال (Pushal Saffron)
در پوشال، خامه ان(بخش سفید رنگ) از زیر گل جدا میشود، به صورتی که کلالهها دارای ١-٣ میلیمتر خامه خواهند بود.
در انتهای کلالههای سه شاخه زعفرون ، مقداری زردی یا سفیدی به چشم میخوردکه شکل پوشال مانندی به آن میدهد؛ به همین علت زعفرون پوشال نام گرفته است
. پوشال به دو نوع پوشال قلمدار و پوشال معمولی تقسیم میشود. این مدل براساس درشتی و فرخوردگی کلاله و میزان خامه متصل به آن از ۱ تا ۳ درجهبندی میشود
. به پوشالی که دارای کلالههای ضخیم و صاف، بدون فرخوردگی و دارای خامه (ریشه) کمتری باشد پوشال قلمدار و به پوشالی که دارای کلاله معمولی و فرخورده با خامه بیشتری است پوشال معمولی میگویند.
زعفران سرگل (Sargol saffron)
پرمصرفترین و متداولترین نوع زعفرون جهت استفاده مردم میباشد و مصرفکنندگان با این نوع زعفرون آشنایی بیشتری دارند. سرگل درجهبندی متفاوتی همچون ممتاز، سر قلم و سرریشه دارد ؛
در خارج از کشور به آن AII- Red به معنای کاملا قرمز میگویند. در سرگل که یک زعفرون خالص است بخش خامه یا همان سفیدی ان کلا حذف شده و فقط بخش قرمز رنگ آن برجای میماند؛
به همین علت به آن تمام قرمز میگویند. درجه بندی و قیمت سرگل، بسته به میزان ضخامت کلاله ها، ریز یا درشت بودن و وجود یا عدم وجود کلالههای شکسته متفاوت است.
تشخیص مرغوبیت سرگل کار دشواری است.
کیفیت ان با دو شاخصه “طول کلاله” و “وجود یا عدم وجود تکههای سفید ریشه که با بار مخلوط شده و رنگ قرمز به خود گرفته اند” عیار سنجی شده و از ۱ تا ۳ درجهبندی میشوند.
زعفران نگین (Negin saffron)
این مدل زعفرون رنگدهی وظاهری فوق العاده داشته و بسیار معطر است. در این نوع سه رشته کلاله به هم متصل بوده و صاف و بدون شکستگیاند (برعکس سرگل که کلالهها دارای شکستگی است).
همین امر باعث شده که این نوع زعفرون ظاهر بهتر و قیمت بالاتری نسبت به سرگل داشته باشد اما افراد ترجیح میدهند سرگل خریداری کنند که رنگدهی و عطر یکسانی با نگین دارد
از طرفی دارای قیمت کمتری میباشد. مشتریان خارجی بیشتر تمایل به خرید زعفرون نگین دارند. نگین خود به دو نوع سوپر نگین و شبه نگین تقسیم میشود.
زعفران کنج یا سفید (white )
کنج زعفرون جزء دستهبندی انواع زعفرون قرار نمیگیرد. پس از این که سرگل را از دسته جدا میکنند قسمت ریشه یا سفیدی که در ایران به آن کنج یا زعفرون سفید گفته میشود، باقی میماند
؛ این قسمت در اروپا به white(سفید) یا style (خامه) معروف است. باور عموم مردم بر این است که قسمت ریشه دارای عطر بیشتری است اما بررسیهای علمی و آنالیزهای انجام شده نشان میدهد، بخش قرمز رنگ دارای مواد ارزشمندتری است.
یکی از این مواد کروسین میباشد که داخل گیاه از بخش کلاله قرمز رنگ به بخش ریشه سفید رنگ حرکت میکنند و چون بخش خامه زعفرون رطوبت بیشتری دارد،
باعث میشود که عطر بیشتری از ریشه ی ان به مشام برسد. ریشه فاقد کروسین (مسئول رنگدهی ) است اما خواص زعفرون قرمز را دارد.
تفاوت انواع زعفران:
با توجه به توضیحات بالا درباره انواع مختلف زعفرون ، در جدول زیر به صورت مقایسه ای شمایی کلی از انواع زعفرون ارائه شده است:
– زعفران دسته یا دخترپیچ
بخش سفید انتهای رشته بسیار زیاد است.
اتصال ۳کلاله به یکدیگر دارد
.رنگدهی و عطردهی کم (در سازمان ملی استاندارد ایران به عنوان درجه ۴ شناخته شده است)
تولید به این شکل کمتر شده است اما اصلیترین و پایه ترین نوع زعفرون
است.
– زعفران پوشال
بخش سفید انتهای رشته کم است.
اتصال ۳کلاله به یکدیگر دارد.
کیفیت کمتر از سرگل است (به علت سفیدی انتهای رشته) و رنگدهی نسبت به مدل دسته بیشتر است.
اکثرا زعفران خریداری شده از کشاورز به این شکل می باشد. این مدل بخاطر ترکیب مقداری از خامه با کلاله، باعث جلب اعتماد بیشتر مشتریان میشود.
– زعفران سرگل
بخش سفید انتهای رشته ندارد.
اتصال ۳کلاله به یکدیگر ندارد.
کیفیت آن به علت شکستگی کلالهها از زعفران نگین کمی پایینتر است.
زعفران سرگل رایجترین نمونه زعفران است و اغلب مشتریان
این نمونه از زعفران را بیشتر میشناسند، همچنین جزو مرغوبترین انواع زعفران به شمار میآید.

– زعفران نگین
بخش سفید انتهای رشته ندارد.
اتصال ۳کلاله به یکدیگر دارد.
دارای بیشترین کیفیت است چون بخش سفید ندارد و کلالهها صاف و بدون شکستگیاند.
دارای رنگدهی فوق العاده، ظاهری چشمنواز و عطر بالایی است. این نوع زعفران بیشتر مورد پسند مشتریان خارجی است.
– زعفران سفید یا ریشه
دارای کیفیت پایین است.
به علت مرطوب بودن ریشه زعفران عموم مردم احساس میکنند که عطر بیشتری نسبت به کلاله دارد.
تفاوت قیمتی زعفران سرگل و نگین
زعفران نگین به علت قلم درشت بودن و ظاهری بهتر نسبت به زعفران سرگل و از طرفی مزیت حجم این محصول در بسته بندی ها مورد توجه خاصی قرار میگیرد و مورد توجه کشورهای اروپایی و صادرات می باشد از این رو بر روی قیمت تمام شده این محصول موثراست
آقای زعفران | فروشگاه خرید اینترنتی زعفران، آجیل، خشکبار